Zawsze miał przy sobie teczkę pełną dokumentów, katalogów i fotografii rzekomo sprzedanych kolekcji. Chętnie opowiadał o swoich kontaktach w Polsce, Niemczech i Wielkiej Brytanii. Wspominał o aukcjach, na których pojedyncze znaczki osiągały ceny liczone w tysiącach dolarów. Potrafił wymieniać nazwiska ekspertów, nazwy domów aukcyjnych oraz szczegóły transakcji, których większość słuchaczy nie była w stanie zweryfikować.
— Ma pan tutaj prawdziwe skarby — mówił często do właścicieli starych albumów. — W Polsce znalazłbym kupców w ciągu kilku dni.
Takie słowa działały na wyobraźnię. Wielu emigrantów przechowywało kolekcje znaczków odziedziczone po rodzicach lub dziadkach. Niektórzy przywieźli je do Stanów jeszcze w latach osiemdziesiątych. Albumy przez dziesięciolecia leżały w szafach i piwnicach, starannie zabezpieczone przed wilgocią i światłem. Dla wielu osób były nie tylko zbiorem znaczków, ale również pamiątką po bliskich, którzy już dawno odeszli.
Kiedy więc pojawiał się ktoś, kto przekonywał, że te zakurzone albumy mogą być warte małą fortunę, wielu właścicieli zaczynało patrzeć na swoje zbiory zupełnie inaczej. W ich wyobraźni pojawiały się obrazy aukcji, zagranicznych kolekcjonerów i czeków opiewających na kwoty, o jakich wcześniej nawet nie myśleli. To właśnie wtedy fałszywy ekspert zdobywał ich zaufanie.
Schemat działania był zawsze podobny.
Fałszywy kolekcjoner dokładnie oglądał zbiory, robił zdjęcia i sporządzał szczegółowe notatki. Przekładał kolejne strony albumów w białych bawełnianych rękawiczkach, co dodatkowo podkreślało jego profesjonalizm. Co jakiś czas zatrzymywał się przy wybranych egzemplarzach, marszczył brwi i kiwał głową z uznaniem, jakby właśnie odkrył coś wyjątkowego.
– Tego znaczka nie widziałem od lat – potrafił powiedzieć. – Jeśli jest w takim stanie, jak mi się wydaje, może być wart naprawdę poważne pieniądze.
Takie uwagi sprawiały, że właściciele kolekcji coraz bardziej wierzyli w jego kompetencje. Mężczyzna nigdy nie podawał konkretnych kwot od razu. Budował napięcie i pozwalał, by wyobraźnia rozmówcy sama zaczęła pracować. Dopiero pod koniec spotkania wspominał, że wśród jego klientów znajdują się zamożni kolekcjonerzy z Polski, Niemiec i Wielkiej Brytanii, którzy od lat poszukują rzadkich polskich walorów filatelistycznych.
Następnie informował właściciela, że potrzebuje kilku tygodni na znalezienie odpowiedniego nabywcy. Twierdził, że zagraniczni kolekcjonerzy są gotowi zapłacić nawet kilkanaście tysięcy dolarów za najcenniejsze egzemplarze. Zapewniał, że podobne transakcje przeprowadza regularnie i że zna osoby gotowe kupować całe kolekcje bez negocjowania ceny.
Po kilku dniach kontaktował się ponownie. Zazwyczaj dzwonił wieczorem, kiedy właściciel znaczków zdążył już kilkakrotnie pomyśleć o możliwej sprzedaży i potencjalnym zysku.
– Mam bardzo zainteresowanego klienta z Warszawy – mówił przez telefon. – Obejrzał zdjęcia i jest gotów rozpocząć rozmowy. Niestety potrzebne będą certyfikaty autentyczności oraz ekspertyza specjalisty.
Koszt takiej ekspertyzy miał wynosić od 300 do 1500 dolarów. Mężczyzna zapewniał jednak, że jest to wyłącznie formalność wymagana przez zagranicznego kupca. Tłumaczył, że przy transakcjach opiewających na wysokie kwoty nikt nie ryzykuje zakupu bez odpowiednich dokumentów. Podkreślał przy tym, że wszystkie wydatki zwrócą się wielokrotnie po finalizacji sprzedaży.
– Proszę potraktować to jak inwestycję – przekonywał. – Przy wartości kolekcji rzędu kilkunastu czy nawet kilkudziesięciu tysięcy dolarów taki koszt nie ma większego znaczenia.
Kilka osób zgodziło się wpłacić zaliczki.
Niektórzy robili to z ostrożnością, inni z ekscytacją. W końcu przez lata słyszeli, że stare znaczki mogą być warte fortunę. Teraz wydawało się, że wreszcie pojawił się ktoś, kto pomoże zamienić rodzinne albumy w prawdziwe pieniądze.
Początkowo wszystko wyglądało wiarygodnie. Otrzymywali profesjonalnie wyglądające dokumenty, wyceny oraz kopie rzekomych umów sprzedaży. W niektórych przypadkach oszust przesyłał nawet zdjęcia zagranicznych aukcji, twierdząc, że właśnie tam zostaną wystawione znaczki. Na dokumentach widniały pieczątki, podpisy i logotypy firm, których nazwy brzmiały znajomo, choć mało kto zadawał sobie trud, aby sprawdzić ich autentyczność.
Przez pewien czas kontakt z kolekcjonerem był regularny. Odbierał telefony, odpowiadał na wiadomości i informował o kolejnych etapach sprzedaży. Twierdził, że negocjacje przebiegają pomyślnie, a zainteresowanie kolekcjami jest większe, niż początkowo przypuszczał. Niektórzy właściciele zaczęli już planować, na co przeznaczą pieniądze ze sprzedaży. Jeden chciał pomóc wnukom w opłaceniu studiów, inny marzył o długo odkładanym remoncie domu.
Prawdziwe problemy zaczynały się później.
Najpierw pojawiały się drobne opóźnienia. Rzekomy kupiec miał wyjechać za granicę. Ekspert odpowiedzialny za certyfikaty zachorował. Dom aukcyjny przesunął termin przyjmowania nowych kolekcji. Za każdym razem wyjaśnienie brzmiało rozsądnie i nie wzbudzało większych podejrzeń.
Z czasem wymówki stawały się coraz bardziej skomplikowane. Kolekcjoner twierdził, że zagraniczne przepisy wymagają dodatkowych dokumentów. Innym razem informował o konieczności wykonania kolejnej ekspertyzy lub uiszczenia opłaty administracyjnej. Kwoty nie były ogromne, dlatego wiele osób zgadzało się zapłacić, wierząc, że znajdują się już o krok od sfinalizowania transakcji.
Mijały jednak kolejne miesiące, a obiecywane pieniądze nigdy nie wpływały na konta właścicieli znaczków.
W końcu niektórzy zaczęli zadawać niewygodne pytania. Prosili o dane kupca, numer telefonu do domu aukcyjnego albo kopie podpisanych umów. Wtedy zachowanie kolekcjonera wyraźnie się zmieniało. Coraz rzadziej odbierał telefony. Na wiadomości odpowiadał po wielu dniach albo nie odpowiadał wcale. Osoby, które wcześniej mogły liczyć na szczegółowe wyjaśnienia, nagle spotykały się z milczeniem.
Pierwsze podejrzenia pojawiły się dopiero wtedy, gdy kilku poszkodowanych przypadkowo porównało swoje historie. Spotkali się podczas jednego z polonijnych wydarzeń i zaczęli rozmawiać o swoich kolekcjach. Początkowo wydawało im się, że mają do czynienia z odrębnymi sprawami. Ku swojemu zdumieniu odkryli jednak, że każdy z nich słyszał niemal identyczną opowieść o tajemniczym kupcu z Warszawy, wyjątkowo cennej kolekcji i konieczności opłacenia kosztownej ekspertyzy.
Im więcej szczegółów porównywali, tym bardziej niepokojący obraz się wyłaniał. Te same obietnice, te same dokumenty, a nawet podobne kwoty rzekomych opłat. Niektórzy posiadali identycznie wyglądające formularze różniące się jedynie nazwiskiem właściciela kolekcji. Wtedy zaczęło do nich docierać, że mogli paść ofiarą dobrze zaplanowanego oszustwa.
Terminy sprzedaży były ciągle przesuwane. Kupcy nagle rezygnowali. Dokumenty wymagały kolejnych opłat. Ekspertyzy trzeba było powtarzać. Za każdym razem pojawiał się nowy problem, który rzekomo uniemożliwiał zakończenie transakcji. Kiedy właściciele zaczynali domagać się zwrotu pieniędzy, kontakt stawał się coraz trudniejszy. Telefony pozostawały bez odpowiedzi, a wiadomości e-mail znikały bez śladu.
Jedna z ofiar, emerytowany inżynier z północnych przedmieść Chicago, straciła ponad 4 tysiące dolarów. Mężczyzna przez ponad rok wierzył, że jego kolekcja zostanie sprzedana za kwotę przekraczającą 20 tysięcy dolarów. Były to znaczki zbierane jeszcze przez jego ojca w powojennej Polsce. Albumy stanowiły dla niego nie tylko potencjalną wartość finansową, ale również cenną pamiątkę rodzinną.
– Dopiero kiedy zadzwoniłem do domu aukcyjnego, na który się powoływał, zrozumiałem, że zostałem oszukany – powiedział później śledczym.
Po drugiej stronie słuchawki usłyszał coś, czego najmniej się spodziewał. Pracownik domu aukcyjnego poinformował go, że firma nigdy nie współpracowała z człowiekiem o podanym nazwisku. Co więcej, nikt nie kontaktował się w sprawie jego kolekcji, a przedstawione dokumenty nie miały nic wspólnego z autentycznymi formularzami używanymi przez tę instytucję.
Dla emeryta był to bolesny moment. W jednej chwili zrozumiał, że przez wiele miesięcy żył nadzieją opartą na kłamstwie. Stracił nie tylko pieniądze wpłacone na kolejne ekspertyzy i opłaty administracyjne. Stracił również zaufanie do ludzi oraz przekonanie, że ktoś rzeczywiście chciał mu pomóc sprzedać rodzinne pamiątki.
Wkrótce zaczęły zgłaszać się kolejne osoby. Niektóre straciły kilkaset dolarów, inne kilka tysięcy. W kilku przypadkach poszkodowani twierdzili, że przekazali oszustowi całe albumy do wyceny i już nigdy ich nie odzyskali. Łączna wartość strat mogła sięgać dziesiątek tysięcy dolarów, a liczba ofiar rosła z każdym tygodniem.
Dopiero wtedy sprawą zainteresowali się śledczy, którzy zaczęli analizować, czy za serią podobnych zgłoszeń nie stoi ten sam człowiek – fałszywy ekspert, który przez lata budował wizerunek szanowanego kolekcjonera, wykorzystując marzenia innych o odnalezieniu ukrytego skarbu.Okazało się, że wskazana firma nigdy nie słyszała o rzekomym pośredniku.
Śledztwo wykazało, że większość znaczków, które miały być warte fortunę, posiadała wartość znacznie niższą od przedstawianych wycen. Oszust doskonale wiedział, że jego ofiary nie mają specjalistycznej wiedzy filatelistycznej. Wykorzystywał ich marzenia o odnalezieniu ukrytego skarbu i zamieniał je w źródło łatwego zarobku.
Najbardziej szokujące było jednak to, że część poszkodowanych do dziś nie odzyskała swoich albumów. Przekazali je mężczyźnie do „profesjonalnej wyceny”, po czym ślad po kolekcjach zaginął.
Dla wielu rodzin strata miała nie tylko wymiar finansowy. Zniknęły pamiątki gromadzone przez kilka pokoleń, często przywiezione do Ameryki jako część rodzinnej historii.
Policja przypomina, że każdy kolekcjoner oferujący pośrednictwo w sprzedaży powinien przedstawić referencje, dokumenty działalności oraz możliwość niezależnej weryfikacji swoich kontaktów handlowych. Eksperci podkreślają również, że uczciwi domy aukcyjne pobierają prowizję dopiero po sprzedaży przedmiotów, a nie przed jej rozpoczęciem.
W przypadku kolekcji znaczków, monet czy banknotów największym zagrożeniem nie jest bowiem brak kupców. Największym zagrożeniem są ludzie, którzy potrafią doskonale udawać ekspertów.
P.S. Imiona bohaterów i niektóre okoliczności, mogące ich zidentyfikować, zostały zmienione.